افغانستان څنګه د طالبانو له خوا د تهران ستراتیژیک شاتنی جنګی ډګر ګرځي
د ایران پر ضد د امریکا او اسرائیلو روانه جګړه د منځني ختیځ ټول امنیتي وضعیت بدل کړی دی. افغانستان هم په پټه توګه دې شخړې ته راکاږل کېږي. په داسې حال کې چې افغانان په ایران کې له سیستماتیک ناوړه چلند او ډلهییزو ایستلو سره مخ دي، د طالبانو مشرتابه د ایران لپاره د افغانستان پولې تر ډېره بې له جدي څارنې خلاصې پرېښې دي. له بلې خوا، لوړپوړي امریکایي چارواکي طالبان هڅوي چې د تهران پر ضد دریځ ونیسي. د بهرنیو جګړو، سیمهییز فشارونو او د طالبانو او ایران د اړیکو دغه ګډ وضعیت کولی شي افغانستان د یوې داسې جګړې په دویم محاذ بدل کړي چې افغانانو نه ده غوره کړې.
د ایران جګړه او سیمهییزې اغېزې
د ایران پر ضد د امریکا او اسرائیلو ګډ پوځي کمپاین دوامداره پړاو ته داخل شوی دی. د هوايي او توغندیزو بریدونو پراخې حملې د ایران په ګڼو ولایتونو کې هدفونه په نښه کوي. راپورونه ښيي چې د ایران هوايي دفاعي سیستمونه، بالستیک توغندیز ظرفیتونه او مهم امنیتي بنسټونه سخت زیانمن شوي، او په مقابل کې ایران هم پر اسرائیل او په سیمه کې د امریکا پر اډو بریدونه کړي دي.
ستراتېژیک ارزونې څرګندوي چې که څه هم دې جګړې د ایران د اټومي او دودیزو پوځي وړتیاوو یوه برخه کمزورې کړې، خو د تهران د متحدو او نیابتي ډلو هغه شبکه یې نه ده له منځه وړې چې په لبنان، عراق، سوریه، یمن او غزه کې فعاله ده. ایران دا شبکه د څلوېښتو کلونو په اوږدو کې جوړه کړې ده. دغه جوړښت تهران ته اجازه ورکوي چې فشار له خپلې خاورې بهر انتقال کړي. له همدې امله، نږدې او کمزوري هېوادونه، لکه افغانستان، له ځانګړو خطرونو سره مخ دي.
د دښمن دښمن هم دښمن دی
په ایران کې افغان کډوال او مهاجرین له کلونو راهیسې له تبعیض، ناوړه چلند، خپلسرو نیونو، فزیکي تاوتریخوالي، جبري کار او د اساسي حقونو له سختو محدودیتونو سره مخ دي. وروستي راپورونه د افغانانو د ډلهییزو اخراجونو او جبري ستنولو یادونه کوي، چې د نړیوالو بشري اصولو خلاف ترسره کېږي.
په داسې حال کې چې ایران ځان د لویدیځ د تېري قرباني بولي، د افغانانو ژوند په خپل قلمرو کې ارزښت نه لري. له هغوی څخه د ارزانه کارګرانو، سیاسي قربانیانو او د داخلي نارضایتۍ د تخلیې د وسیلې په توګه کار اخیستل کېږي. خو طالبان د دې پر ځای چې د افغان وګړو دفاع وکړي، داسې تګلاره غوره کړې چې ستراتیژیکه ګټه یې تهران ته رسېږي.
د طالبانو د خلاصو پولو تګلاره
راپورونه ښيي چې تهران د سوداګرۍ او ترانزیټ په برخه کې د ځانګړو امتیازاتو غوښتنه کوي. شکایتونه موجود دي چې زرګونه ایراني لارۍ د اسلامقلعه – دوغارون په څېر سرحدي لارو کې ځنډېدلې دي. د دې پر ځای چې طالبان سختې پلټنې، اسناد او د متقابل چلند اصول پلي کړي، داسې ښکاري چې د ایراني بارونو لپاره یې لاسرسی اسانه کړی دی.
د امریکا او اسرائیلو د ایران پر ضد د پراخې جګړې په شرایطو کې، دا یوازې اداري ستونزه نه ده؛ بلکې یوه ستراتیژیکه کمزوري ده. بېنظارته سرحدي تګ راتګ ایران ته دا فرصت ورکوي چې وسلې، مهمات، دوهګوني استعمال لرونکي توکي او امنیتي پرسونل د افغانستان له لارې انتقال کړي. دا کار افغانستان د لوژستیکي اډې او احتمالي شاتني جنګي ډګر په توګه کاروي. د هغه هېواد لپاره چې له لسیزو جګړو زیانمن شوی، دا د بل هېواد جګړې ته قصدي ورننوتل ګڼل کېدای شي.
د امریکا پیغام
د امریکا پخواني د ملي امنیت سلاکار جان بولټن په وروستیو څرګندونو کې د ایران او طالبانو د اړیکو په اړه د واشنګټن اندېښنې روښانه کړې دي. نوموړي له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي چې که طالبان غواړي له امریکا سره معنیلرونکې اړیکې جوړې کړي، باید د ایران په مسئله کې همکاري وکړي او په تهران کې د واکمن نظام د بدلون لپاره مرسته وکړي.
بولټن د ایران او طالبانو اړیکې د امریکا د پالیسۍ لپاره یوه مهمه ازموینه بللې ده. هغه خبرداری ورکړی چې تر هغه وخته چې طالبان له اسلامي جمهوریت ایران سره نږدې وي، د امریکا دریځ به منفي پاتې شي. نوموړي طالبانو ته مشوره ورکړې چې له تهرانه واټن ونیسي. دا څرګندونې ښيي چې د ایراني لاریو، سپاه پاسداران انقلاب اسلامي (IRGC) او سرحدي امنیت په اړه د طالبانو پرېکړې اوس د امریکا، اسرائیلو او ایران د پراخې شخړې برخه ګرځېدلې دي.
له شیطان سره ګډا
د ایران د اسلامي انقلاب ساتونکو ځواک (IRGC) او د هغه قدس ځواک د لبنان، یمن او نورو سیمو د غیر دولتي وسلهوالو ډلو د روزنې او تجهیز له لارې خپل نفوذ پراخ کړی دی. افغانستان هم له اوږدې مودې راهیسې د دې ستراتیژۍ یوه برخه ګڼل کېږي، او داسې اسناد موجود دي چې ښيي IRGC د طالبانو د پخوانۍ وسلهوالې مبارزې پر مهال له هغوی سره اړیکې لرلې دي.
ځینې وروستي عامه استخباراتي ارزونې ادعا کوي چې دا اړیکې لا ژورې شوې دي. ویل کېږي چې IRGC ځینې نیابتي ډلې افغانستان ته لېږدوي او طالبان یا ورسره همکاري کوي او یا یې فعالیتونه زغمي. همدارنګه، ځینې شنونکي د طالبانو په نظام کې د IRGC په څېر د جوړښتونو د راڅرګندېدو خبره کوي. دا نیمه پوځي جوړښتونه د ملا هبتالله اخوندزاده ته وفادار دي او د عادي امنیتي ادارو تر څنګ فعالیت کوي؛ لکه څنګه چې IRGC په ایران کې د پوځ ترڅنګ ځانګړی موقعیت لري.
دا یوازې پوځي تقلید نه دی؛ بلکې د بنسټیزو جوړښتونو د یوځای کېدو نښه بلل کېږي. د IRGC د جوړښتونو په خپلولو سره، طالبان داسې ځواک رامنځته کوي چې د امیر ساتنه او د سخت دریځه ایډیولوژیک نظام دوام تضمین کړي. دا کار افغانستان د ایران د پراخې نیابتي شبکې له جوړښت سره لا زیات نږدې کوي.
افغانستان د تهران ستراتیژیک شاتنی انګړ
څلور مهم عوامل دلته څرګند دي:
- د امریکا او اسرائیلو یوه شدیده جګړه چې موخه یې د ایران د نظام او امنیتي جوړښتونو کمزوري کول یا نسکورول دي.
- د ایران یوه پیاوړې نیابتي شبکه چې د زیاتېدونکي فشار په صورت کې د خوندي پناه ځایونو په لټه کې ده.
- په ایران کې د افغانانو پر ضد سیستماتیک ناوړه چلند، ډلهییز اخراجونه او ژور تبعیض.
- د طالبانو داسې مشرتابه چې ایران ته د افغانستان خاورې ته اسانه لاسرسی ورکوي او د IRGC په څېر د واکمنۍ جوړښتونه خپلوي.
د جان بولټن څرګندونې دا روښانه کوي چې د طالبانو د ایران اړوند پرېکړې اوس د لویې سیمهییزې شخړې مستقیمه برخه ګرځېدلې دي. په ساده ډول، طالبان باید د محاصره شوي ایراني نظام د ملاتړ او یا د امریکا او د هغې د متحدینو لوري ته د نږدې کېدو تر منځ انتخاب وکړي.
د افغانستان لپاره خطرونه ډېر لوړ دي. که طالبان د ایران د لوژستیکي شبکو او امنیتي جوړښتونو ملاتړ ته دوام ورکړي، افغانستان به د ایران په جګړه کې لا زیات ښکېل شي او د بندیزونو، پټو عملیاتو او احتمالي غچاخیستونکو بریدونو له خطر سره به مخامخ شي. که طالبان د بهرني فشار له امله خپل دریځ بدل کړي، نو ښايي له داخلي شخړو او د ایران پلوه شبکو له مقاومت سره مخ شي.
دواړه لارې جدي خطرونه لري، خو یو حقیقت څرګند دی: که افغانستان د ایران د جګړې د جغرافیې د یوې برخې په توګه وکارول شي، افغانان به یو ځل بیا د بهرنیو ځواکونو له خوا تحمیل شوې جګړې په کړۍ کې راګیر شي. د ډېرو افغانانو او د نړیوالې ټولنې د ځینو برخو غوښتنه دا ده چې طالبان سرحدونه خوندي کړي، د ایراني لاریو او پرسونل بېکنټروله تګ راتګ ودروي، او اجازه ور نه کړي چې افغانستان د تهران د جګړې د خوندي شاتني مرکز په توګه وکارول شي.
لیکوال:
